Refahın Dağıtımı Çerçevesinde Türk Sosyal Güvenlik Sisteminin Değerlendirilmesi

Okan Güray BÜLBÜL

Abstract


Sosyal politika en genel manasıyla toplumun bütünü için refahın sağlanması ve geliştirilmesi olarak tanımlanmaktadır. Bu çerçevede sosyal politika, refahın sağlanması ve geliştirilmesi için bazı sosyal politika araçları kullanmaktadır. Bu araçlardan bir tanesi de sosyal güvenlik sistemidir. Sosyal güvenlik sistemleri, sosyal politikanın sosyal koruma ayağının en önemli aracıdır. Sosyal sigorta, sosyal yardım ve sosyal hizmet sacayaklarına oturan sosyal güvenlik sistemleri, ülkelerin refah rejimlerinin karakteristiğine, toplumsal cinsiyet rollerine ve ekonomik gelişmişlik düzeylerine göre farklı seviyelerde refahın dağıtımı fonksiyonu üstlenmektedir.

Piyasa dışında kalacak alanların ve insanların hayatlarına ne ölçüde müdahale edileceğinin belirlenmesi anlamına da gelen sosyal politika, sosyal güvenlik sistemi ile sosyal korumanın çerçevesini çizmekte ve kapsamını belirlemektedir. “Vatandaşlık” veya “çalışan” kriterinin belirlenmesi kapsamın genişliği veya darlığı hakkında fikir vermektedir. Diğer yandan sosyal güvenlik sistemi çerçevesinde güvence altına alınan risklerin fazlalığı çerçevenin genişliğine işaret etmektedir. Sosyal yardım ve sosyal hizmetlerin kapsamının genişliği, sosyal güvenlik sisteminden sağlanan yardımlara erişme kolaylığı bir bütün olarak sosyal korumanın kalitesini ortaya koymaktadır. Bu kriterler sosyal güvenlik sisteminin refahı hangi düzeyde ve nasıl dağıttığını belirlemektedir.

Sosyal sigorta ile prim – edim ilişkisinde sosyal koruma sağlayan sosyal güvenlik sistemi, sosyal hizmet ve sosyal yardım ayakları ile karşılıksız olarak koruma öngören bir yapıdır. Sosyal sigorta sisteminde karşılıklılık esası söz konusu iken sosyal yardımda bu esas geçerli değildir. Sosyal güvenlik sistemi içerisinde karşılıklılık esasının ve “çalışma karşılığı olmayan” yardımların ne ölçüde olduğu sosyal korumaya erişimin ölçütüdür. Bu anlamda refah rejiminin karakteristiği “çalışma” esaslı ise sosyal güvenlik sisteminin yardım esası karşılıklılığa odaklı demektir.

Sosyal güvenlik sistemi en temel hedef olarak yoksulluğun engellenmesini baz alırken, ülkenin ekonomik gelişmişlik düzeyi arttıkça hedeflerini yukarıya taşımaktadır. Bu anlamda sosyal güvenlik sistemi kendi işleyiş esaslarını ve aktüeryal dengesini koruyarak refahın sağlanması noktasından geliştirilmesi noktasına geçişi hedefleyen bir sistemdir. Ancak bu geçiş hem daha fazla kişinin sosyal koruma kapsamına alınmasını, hem de bu kişilere daha yüksek kalitede hizmetler sağlanmasını mümkün kılmak durumundadır. Sosyal güvenlik sistemlerinin üzerinde sallanan Demokles’in kılıcı bu anlamda refahın dağıtılmasını hem adaletli kılmak, hem de seviyesini yükseltmektir.

Bu çalışmada kapsam, gelir – gider dengesi, bağımlılık oranı ve güvence altına alınan riskler bakımından sosyal sigorta, erişim ve kapsam açısından sosyal yardım ve kapsam açısından sosyal hizmet sistemi değerlendirilecektir. Bu değerlendirmenin odak noktası refahın dağıtımıdır. Türk sosyal güvenlik sisteminin refahın dağıtımı noktasında hangi noktada olduğu belirlenmeye çalışılarak bu noktaya geliş süreci değerlendirilecektir.

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


............................................................................................................................................................................................................................

HOW DO YOU REGISTER and SUBMIT AN ARTICLE?

Registering and Logging in

Submitting an Article