OECD Üye Ülkelerinin Sağlık Göstergeleri Açısından Etkinliklerinin Değerlendirilmesi ve Çoklu Uyum Analizi

Cuma SONĞUR, Ahmet KAR, Mesut TELEŞ, İlkay Sevinç TURAÇ

Abstract


Bu çalışmada OECD ülkelerinin belirli sağlık göstergeleri açısından etkinliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu sayede üye ülkelerin sahip oldukları kaynakları ne derece etkin şekilde çıktılara dönüştürebildiği mukayese edilmiştir.

Etkinlik ölçüm yöntemi olarak VZA (Veri Zarflama Analizi) kullanılmıştır. VZA’nın temeli karar verme birimlerinin göreceli etkinliğidir. VZA yöntemi göreceli etkinlikleri ve ölçeğe göre getirileri kıyaslayabilmek ve de optimal değerleri gösterebilmek için ekonometriden marjinal fayda teorisini, ileri matematikten de doğrusal programlama modelini baz alan bir yöntemdir (Li et al. 2009). VZA karar verme birimlerinin faaliyet etkinliğini değerlendirmede ve etkin olmayan karar verme birimlerinin geliştirilmesinde kıyaslama sağlamada kullanılmaktadır (Weng et al. 2009)

Çalışma kapsamında değerlendirilen veriler OECD istatistiklerinden temin edilmiş olup, en güncel veriler 2014 yılına ait olduğu için analizler 2014 yılı verileriyle yapılmıştır. Analizler ölçeğe göre sabit getiri (CCR yöntemi) ve ölçeğe göre değişken getiri (BCC yöntemi) varsayımlarıyla hem teknik etkinlik, hem de süper etkinlik skorlarını verecek şekilde yürütülmüştür.  Analizde kullanılan girdi değişkenleri GSYİH içerisinde sağlık harcamalarının payı, bin kişiye düşen hekim sayısı ve bin kişiye düşen hasta yatağı sayısı olarak belirlenirken; çıktı değişkenleri olarak Anne ölüm oranı, bebek ölüm hızı ve doğumdan beklenen yaşam süresi olarak belirlenmiştir. Anne ölüm oranı ve bebek ölüm hızı değişkenleri istenmeyen sonuçlar olduğu için bu değişkenlerin skorları çarpmaya göre tersi alınarak analize dahil edilmiştir.  Yürütülen analizlerde Efficiency Measurement System (EMS) 1.3 ve DEA SOLVER Learning Edition paket programları kullanılmıştır.

Çalışma kapsamında ayrıca çoklu uyum analizi kullanılarak etkin olan ve etkin olmayan ülkelerin sahip olduğu özellikler görselleştirilmiştir.  Uyum analizi, değişkenler arasındaki ilişkilerin iki ya da daha çok boyutlu çapraz tablolarla incelendiği durumlarda kullanılan ve tanımlayıcı tipte olan çok değişkenli bir istatistiksel yöntemdir (Alpar, 2013). Uyum analizinin ana amacı, karmaşık bir yapıdaki veri matrisini (çapraz tabloyu), önemli bir bilgi kaybı yaratmayacak şekilde daha basit (indirgenmiş) yapıdaki yeni bir veri matrisi ile ortaya koymak, diğer bir deyişle değişken kategorileri arasındaki uyumu görsel olarak ortaya koymak için daha basit yapıdaki yeni bir matris ve grafik ile açıklamaktır (Özdamar, 2013). Üç ve daha çok değişkenli çapraz tabloların incelenmesinde kullanılan uyum analizine çoklu uyum analizi (multiple correspondence analysis) adı verilir (Alpar, 2013). Çoklu uyum analizi için STATISTICA paket programından yararlanılmıştır.

Yapılan tüm etkinlik ölçüm yöntemlerinde de etkin olduğu tespit edilen 14 ülke olmuştur. Etkin ülkelerin de kendi içerisindeki sıralamasına süper etkinlik skorları ile bakıldığında girdi odaklı yaklaşımda CCR yöntemine göre en etkin ülke Şili olurken, BCC yöntemine göre Finlandiya, Japonya ve İtalya olmuştur. OECD ülkelerinin girdi odaklı yaklaşımla CCR yöntemine göre ortalama etkinliği %88 bulunurken, BCC yöntemine göre bu değer %89 olarak gerçekleşmiştir. Çoklu uyum analizi sonuçlarına göre ise kişi başına düşen hekim sayısının düşük olduğu ülkelerde anne ölüm oranının yüksek olduğu; kişi başına düşen hekim sayısının yüksek olduğu ülkelerde ise anne ölüm oranının düşük olduğu görülmüştür. Etkin olmayan ülkelerin ağırlıklı olarak etkin ülkeleri referans alıp anne ölüm oranını ve bebek ölüm hızını azaltması ya da benzer sonuçları daha az hekim ile elde etmesi önerilmektedir.

Sonuç olarak bu çalışma ile OECD ülkelerinin sağlığa ayırmış olduğu kaynakları ne derece etkin kullandığı ve etkin olmayan ülkelerin etkinlik düzeylerini nasıl geliştirecekleri konusunda faydalı bilgiler sunacağı düşünülmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Sağlık Göstergeleri, Etkinlik, VZA, Çoklu Uyum Analizi


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


............................................................................................................................................................................................................................

HOW DO YOU REGISTER and SUBMIT AN ARTICLE?

Registering and Logging in

Submitting an Article