BALKANLARDA GÜÇ BOŞLUĞU: AB-RUSYA REKABETİ

Süleyman AKSOY

Abstract


Doğu Avrupa ve Balkanlarda oluşan güvenlik boşluğunu doldurmaya çalışan ve Batı bloğunun nüfuz alanını Rusya sınırlarına ve hatta Karadeniz’e kadar taşımak isteyen AB’nin, küresel aktör olma yolunda izlemiş olduğu jeopolitik hedefler Bulgaristan ve Romanya üyelikleri ile ciddi bir ivme kazanmıştır. Yugoslavya ve Kosova krizleriyle bölgesel güçleri karşı karşıya getiren Balkanlar’ın jeopolitik önemi, Ukrayna ve Gürcistan krizleriyle bir kez daha teyit edilmiştir. Çalışmanın ehemmiyeti tam da bu gerekçelerden hareketle, NATO ve Rusya’nın karşı karşıya geldiği alanlar olan Balkanlar ve Karadeniz’deki karşılıklı jeopolitik hedeflerin incelenmesinden ileri gelmektedir. Liberal demokrasi kurumlarının, üçüncü dalga demokratikleşme sürecine dahil olan ülkelerde tesisiyle Avrupalılık değerlerinin ihracında başarılı olabileceğini düşünen AB, karşısında tarihsel Ortodoks Slavofil söylem ve enerji politikaları temelli yumuşak gücünü kullanan bir Rusya bulmuştur. Soğuk savaşın sona ermesiyle birlikte eski Doğu Avrupa komünist rejimlerinin Transatlantik ittifaka eklemlenme sürecinde yaşadıkları pürüzlü dönüşüm ve illiberal demokratikleşme bu ülkeleri Thomas Carothers’in ifadesiyle “gri alanda” bırakmıştır. Batının ve dolayısıyla AB’nin demokratikleşme sürecinde oynadığı kaldıraç etkisi, zayıf devlet yapıları, ülke egemenlik düzeylerinin farklılık arz etmesi, ihtilafa tabi coğrafyaların bulunması ve uzatılmış şartlılık ilkesinin (extended conditionality) etkisizliği gibi faktörlerden dolayı pek çok kez sekteye uğramıştır.           

            Elinizdeki makale iki bölümden oluşup, birinci bölümde AB’nin genişleme süreci dahilinde Balkanlar’da başlatmaya çalıştığı demokratikleşme hareketi ele alınacaktır. Bulgaristan ve Romanya’yı birliğe alarak Karadeniz’de stratejik bir konum elde eden AB, jeopolitik gerekçelerle yaptığı bu genişlemeyle şartlılık ilkesine ciddi bir darbe vurmuştur. 1 Ocak 2007 tarihinde AB’ye katılan Romanya ve Bulgaristan’ın üyelikleri Doğu Avrupa genişlemesine konu olan diğer ülkelerden farklı bir süreç takip etmiştir. AB’nin “hazmetme kapasitesi” (absorption capacity) ve genişleme yorgunluğunun tartışıldığı bir dönemde, AB üyeliğine tam hazır olmadıkları konusunda tüm ülkelerin hemfikir olduğu Romanya ve Bulgaristan’ın 1 Ocak 2007 tarihinden itibaren AB üyesi olacakları karara bağlanmıştır. Şartlılık mekanizmasının üyelik sonrasına ilk kez uzatıldığı Romanya ve Bulgaristan üyeliklerinde ekonomik çıkarların ötesinde amaçlar bulunduğu çalışmada ileri sürülmektedir. AB üye ülkelerinin jeopolitik çıkarları incelenmeden evvel, Romanya ve Bulgaristan üyeliklerinin yeterli olgunluğa ulaşmadan gerçekleştiği ve bu durumun diğer bölge ülkelerinin hukukun üstünlüğü, yargısal reformlar gibi AB üyeliği için elzem olan reformlardan imtina etmeye ittiği birinci bölümde söz konusu ülkeler üzerinden ispat edilmeye çalışılacaktır. Balkan ülkelerinin AB reformlarına uyum noktasındaki eksiklikleri ve eski komünist bağları dolayısıyla Titoist politikaları sürdürmekte göstermiş oldukları kararlılık rasyonel tercih kurumsalcılığı üzerinden açıklanmaya çalışılacaktır.

Makalenin ikinci bölümünde Rusya’nın Balkanlara yönelik uyguladığı dış politika araçları incelenecektir. Sovyetler Birliği’nin yıkılmasıyla birlikte dış politikada kimliksel dönüşüm problemleriyle karşı karşıya kalan Rusya Federasyonu’nun Balkanlar’da uygulamaya çalıştığı melez politika (Pan-Slavizm ve enerji politikaları ekseninde şekillenen yumuşak güç) irdelenecektir. Ortodoks Slav tarihsel kimliği üzerinden Balkan ülkeleriyle “kardeşlik bağı” kurmaya çalışan Rusya’nın söz konusu ülkelerin AB ile yakınlaşması halinde enerji arzı güvenliğini Demokles’in kılıcı gibi Balkan ülkeleri aleyhine kullanmasının yarattığı ikilemler ele alınacaktır. Makalenin sonuç bölümünde ise, AB ve Rusya’nın Balkanlarda işbirliğine gitmelerinin mümkün olup olmadığı jeopolitik yarışın giderek arttığı Balkanlarda AB’nin küresel aktör olma yolunda izlemesi gereken politikalara yönelik çıkarımlarda bulunulacaktır. Balkanların AB için haiz olduğu önem ve AB’nin bölgedeki güvenlik boşluğunu dolduramaması halinde karşılaşabileceği krizler betimlenmeye gayret edilecektir.

Anahtar Kelimeler: Balkanlar, Rusya-AB, Gri Alan Demokrasileri 


References


• Heather Grabbe, “Europeanization Goes East: Power and Uncertainty in the EU Accession Process” in Kevin Featherstone, Claudio M. Radaelli (ed), The Politics of Europeanization, Oxford: Oxford University, pp. 303-331

• Frank Schimmelfenning and Ulrich Sedelmeier, “The Impact of the EU on the Accession Countries, in Frank Schimmelfenning and Ulrich Sedelmeier (ed), The Europeanization of Central and Eastern Europe, Ithaca and London: Cornell University Press, pp.226

• Gergana Noutcheva. and Dimitar Bechev, “The Successful Laggards: Bulgaria and Romania’s Accession to the EU”, East European Politics and Societies 22(1): 114-144.

• Gergana Noutcheva, European Foreign Policy and the Challanges of Balkan Accession: Conditionality, Legitimacy and Compliance, London and New York, Routledge, 2012, pp.18-20

• Galina A. Nelaeva, Andrey, V. Semenov, “EU-Russia Rivalry in the Balkans: Linkage, Leverage and Competition, The Case of Serbia”, Romanian Journal of European Affairs, Vol:16, No:3, September 2016

• Rosa Balfour, Corina Stratulat, “The Democratic Transformations of the Balkans”, European Policy Center, EPC Issue Paper No:66, November 2011, pp.1-3.

• Milana Anna Vachudova, Europe Undivided: Democracy, Leverage and Integration after Communism, Oxford, Oxford University Press

• Thomas Carothers, “The End of Transition Paradigm” Journal of Democracy, Vol:13, No:1, 2002, p.5-21

• Florian Trauner, “Post-accession compliance with EU law in Bulgaria and Romania: a comparative Perspective” in Frank Schimmelfennig and Florian Trauner (eds): Post-accession compliance in the EU’s new member states,” European Integration online Papers (EIoP), Special Issue 2, Vol. 13, Art. 21, http://eiop.or.at/eiop/texte/2009-021a.htm.

• “Germany’s Foreign Policy Towards Kosovo. A Policy Perspective’, Group for Legal and Political Studies. Prishtina Council on Foreign Relations. (No. 2, 2014).

• Mesut Hakkı Caşın,Giray Saynur Derman, Rus Dış Politikasındaki Değişim ve Kremlin Penceresinden Yeni Ufuklar, SRT Yayınarı, Ankara, 2016, s.196

• Pridham Geoffrey, “Romania and EU Membership in Comparative Perspective : A Post-Accession Compliance Problem? – The Case of Political Conditionality, Perspectives on European Politics and Society, Vol:8 No:2, pp. 168-188

• Daniel Smilov, “Enlargement and EU Constitutionalism in the Balkan Periphery” in Wajciech Sadurski, Jacques Ziller, Karolina Zuerk (ed), Apres Enlargement: Legal and Political Responses in Central and Eastern Europe, Florance: EUI- Robert Schuman Centre, pp.161-183

• Commission of the European Communities. 2008g. Report from the Commission. On Progress in Bulgaria under the Co-operation and Verification Mechanism. Brussels. COM(2008) 495 final: 23 July 2008.

• Tom Gallagher, Romania and the European Union: How the weak vanquished the strong?, Manchester University Press, 2009, pp. 179-180

• Dimitar Bechev, Russia in the Balkans: How should EU respond?, European Policy Centre, Policy Brief, 12 October 2015

• LSEE Research on South Eastern Europe &SEESOX South East European Studies at OXFORD, Russia in the Balkans, Conference Report, The Balkans in Russia’s Foreign Policy Strategy, Russia and Conflict Resolution in the Balkans, London School of Economics, 13 March 2015

• Sönmez, Sait, “Yeni Batıcılık ve Yeni Avrasyacılık Akımları Bağlamında Yeltsin Yönetiminin Doğu-Batı Politikalarının Analizi”, Akademik Bakış, Cilt:3, Sayı:6, Yaz 2010, s.75.

ÇEVRİMİÇİ KAYNAKLAR

• “Nato’ya karşı Slav Kardeşliği tatbikatı”, (Çevrimiçi), http://haberrus.com/savunma/2015/09/02/natoya-karsi-slav-kardesligi-tatbikati.html , 03.05.2016

• “Angela Merkel: Russia is punishing countries for leaning towards Europe”, (Çevrimiçi), http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11278295/Angela-Merkel-Russia-is-punishing-countries-for-leaning-towards-Europe.html , 03.05.2016

• http://abcnews.go.com/International/wireStory/romania-us-missile-defense-site-operational-39057369 , 14.05.2016

• Jørgen Møller, and Svend-Erik Skaaning, ‘The third wave: Inside the numbers’, Journal of Democracy 24 (4) (2013) ps. 97-109, available at: http://www.journalofdemocracy.org/sites/default/files/Moller-24-4.pdf, Erişim Tarihi: 11.12.2016

• Olga Oliker, Keith Crane, Lowell H. Schwartz and Catherine Yusupov, ‘Russian Foreign Policy. Sources and Implications’, RAND Corporation (2009), http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2009/ RAND_MG768.pdf, Erişim Tarihi: 11.12.2016;

• Zhu Liqun, ‘China’s Foreign Policy Debates’, Chaillot Paper. European Union Institute for Security Studies (2010), http://www.iss.europa.eu/uploads/media/cp121-China_s_ Foreign_Policy_Debates.pdf, Erişim Tarihi: 11.12.2016

• Communication from the Commission to the Council and the Parliament, Compliance with the conditions in the Council Conclusions, (29 April 1997), http://aei.pitt.edu/4357/1/4357.pdf, Erişim Tarihi: 11.12.2016

• Beáta Huszka, ‘The Next Enlargement Round- the Balkan Challenge’, EU Frontiers Policy Paper. Center for EU Enlargement Studies (No.1, 2010), available at: http://cens.ceu.edu/publications/huszka/2010/5806, Erişim Tarihi: 11.12.2016

• “Rusya Federasyonu”, http://www.circassiancenter.com/cc-turkiye/arastirma/0438-turkiyenin.htm , Erişim Tarihi:11.12.2016

• The South Stream Project in Serbia (official website), http://serbia.south-stream.info/project/, Erişim Tarihi: 11.12.2016 , Alexander Mirescu, (2014).

• “Between a Rock and a Hard Place: Serbia, Russia, and the Effects of the Ukraine Crisis.” The Global Observatory, (3 June 2014), http://theglobalobservatory.org/2014/06/serbia-russia-and-effects-of-ukraine-crisis, Erişim Tarihi: 11.12.2016


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


............................................................................................................................................................................................................................

HOW DO YOU REGISTER and SUBMIT AN ARTICLE?

Registering and Logging in

Submitting an Article